DİYARBAKIR HANÇEPEK’TEN BEYAZ PERDEYE
Nubar Terziyan, 16 Mart 1909’da İstanbul’un Fatih ilçesine bağlı Kumkapı semtinde Ermeni bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Her ne kadar İstanbul’da doğmuş olsa da kökleri Diyarbakır’a uzanıyordu. Ailesi, 1930’lu yıllarda Diyarbakır Suriçi Hançepek’te (Gavur Mahallesi) terzilik yapan Ermeni Terziyan ailesiydi ve bir terzi atölyesi işletiyordu.

NUBAR TERZİYAN’IN HAYATI, KARİYERİ VE ÖZEL YAŞAMI
Nubar Terziyan, oyunculuk eğitimi almamasına rağmen doğaçlama yeteneği ve güçlü karakter oyunculuğuyla Yeşilçam’ın en tanınan isimlerinden biri oldu. Ermeni kimliğini gizlemeyen ve kendi ismiyle sinemada yer alan nadir oyunculardan biriydi.

450’den fazla filmde rol aldı ve genellikle iyi kalpli, sıcak karakterleri canlandırarak Türk sinemasında kendine özgü bir yer edindi.

1936 yılında Katrin Hanım ile evlendi ve bu evlilikten Berç Alyanakziya adında bir oğlu oldu. 1972’de eşini kaybetti. Ayrıca şarkıcı Fedon’un dayısıydı.

14 Ocak 1993’te Ankara Uluslararası Film Festivali’nde “Emek Ödülü”ne layık görüldü. Nubar Terziyan, 1994 yılında İstanbul’da hayatını kaybetti.

Kapadokya’nın ikonik peri bacalarını andıran devasa taş siluetleriyle, "Güneydoğu’nun Kapadokyası" olarak anılmaya başlandı. Bin 500 metre yükseklikteki bu doğa harikası, sadece görsel bir şölen sunmakla kalmıyor, aynı zamanda yürek burkan bir efsaneyi günümüze taşıyor.

10 KİLOMETREYİ AŞAN HAT: HİKAYESİ NE?

Halk arasında nesilden nesile aktarılan anlatıya göre, dağın yamacından geçen görkemli bir gelin alayı, yapılan bir hürmetsizlik sonucu ilahi bir gazaba uğrayarak oldukları yerde taş kesilmiş. Uzaktan bakıldığında gerçekten de yan yana dizilmiş insan suretlerini andıran bu kaya oluşumları, görenleri hayretler içinde bırakıyor. Güneydoğu Toroslar’ın bir parçası olan bu silsile, 10 kilometreyi aşan hattıyla doğaseverler için eşsiz bir rota sunuyor.

Henüz tam anlamıyla keşfedilmemiş olan bölge, kampçılar ve fotoğraf tutkunları için giriş kısıtlaması bulunmayan özgür bir kaçış noktası. Diyarbakır turizminin yükselen yıldızı olan bu sessiz tanıklar, hem mistik atmosferi hem de el değmemiş doğasıyla keşfedilmeyi bekleyen bir masalın kapılarını aralıyor.

ATATÜRK'TEN DİYARBAKIR'A "FAHRİ HEMŞEHRİLİK" TELGRAFI
Atatürk, gönderdiği telgrafta, “Muhterem Diyarbekir halkının beni fahri hemşeri intihap etmek suretiyle hakkımda gösterdikleri kadirşinaslıktan mütehassıs oldum. Muhterem hemşerilerime selam ve muhabbetlerimin iblağını rica ederim” ifadesini kullandı.

Bu sözler, genç Cumhuriyet’in lideri ile Anadolu ve Mezopotamya'nın köklü şehirlerinden Diyarbakır arasında kurulan gönül bağının en somut göstergelerinden biri olarak tarihe geçti. Aradan geçen 100 yıl boyunca bu anlamlı gün unutulmadı.

TÖRENLE KUTLANIRDI
Bir zamanlar her yıl 5 Nisan’da Diyarbakır’da düzenlenen törenlerle bu tarihi karar anılırdı. Kentin farklı noktalarında gerçekleştirilen etkinliklerde, hem Atatürk’ün mirası hem de Diyarbakır’ın Cumhuriyet tarihindeki yeri yeniden hatırlatılırdı.

Öte yandan fahri hemşehrilik kararı yalnızca sembolik bir unvan olmanın ötesinde, Cumhuriyet’in ilk yıllarında merkez ile taşra arasındaki güçlü dayanışmanın ve karşılıklı güvenin de önemli bir göstergesi niteliği taşıyordu.

Diyarbakır’da tarihi değirmen moloz yığınına döndü

Keçi Burcu’nun hemen dibinde. Diyarbakır’ın ununu öğüten, Hevsel’e can veren o tarihi su değirmeni artık bir moloz yığını. Şehrin ritmi bozulmasın istiyorsak, bu taşlara sahip çıkmak zorundayız. pic.twitter.com/zA46c2YmiC

— Mücadele (@MucadeleGzt) April 2, 2026

SURİÇİ'NİN SULARIYLA GELEN BEREKET

Tarihi kaynaklar ve bölgede yapılan araştırmalar, Keçi Burcu'nun hemen altında yer alan bu değirmenin bir zamanlar muazzam bir sistemin parçası olduğunu gösteriyor. Suriçi'ndeki doğal su kaynaklarından beslenen sistem, suyu surların altından geçirerek bu noktaya ulaştırıyordu. Bazalt taşından yapılmış sağlam ayaklar üzerine oturtulan su kanalları, bugün otların ve toprağın altında kaybolmaya yüz tutmuş olsa da, kentin kadim geçmişini okumasını bilen dikkatli gözlerden kaçmıyor.

BİRLEŞİK KAPLAR MİSALİ BİR MÜHENDİSLİK HARİKASI

Bu değirmenin en çarpıcı özelliği, vadinin eğimini kullanarak diğer değirmenlerle kurduğu kusursuz bağdır. Hevsel Bahçeleri’ne doğru inen yamaçta, değirmenle adeta birleşik kaplar gibi alt alta sıralanmıştı. Keçi Burcu'nun dibindeki bu değirmenden çıkan su, ziyan olmadan bir alttaki değirmeni döndürüyor, ardından da Hevsel'in bereketli topraklarını sulayarak Dicle Nehri'ne kavuşuyordu. Bu yapı sadece basit bir tahıl öğütme merkezi değil, aynı zamanda dönemi için müthiş bir su mühendisliği sistemiydi.

TAŞ YIĞINLARI ARASINDA KAYBOLAN HAFIZA

Bugün bölgeye indiğinizde, değirmen kuyusunun ve su kanallarının yerini molozların ve yıkıntıların aldığını görüyorsunuz. Geçmiş yıllarda Hevsel Bahçeleri'nin iç kısımlarındaki bazı tarihi değirmenler için restorasyon projeleri gündeme gelip çeşitli adımlar atılmış olsa da, Keçi Burcu'nun tam altındaki bu değirmen büyük ölçüde yıkılmış olduğu için çoğu zaman projelerin ve yetkililerin dikkatinin dışında kalıyor. Oysa o bazalt ayaklar ve toprakla dolmuş derin kuyu kalıntıları, ayağa kaldırılmayı bekleyen bir kentin hafızasını taşıyor.

ZAMANIN DİŞLİLERİ YENİDEN DÖNMELİ

Kadim kentimizin her bir değeri, tıpkı o eski kurmalı mekanik saatlerin ince mekanizmalarındaki dişliler gibi birbirine bağlıdır; biri bozulunca, bir çark eksilince zaman eksik akar, şehrin ritmi bozulur. Bizler bu kentin tarihine ve kültürüne sahip çıktığımız kadar, yıkık dökük taşlarına da sahip çıkmak zorundayız. Keçi Burcu dibindeki bu değirmen, sadece arkeolojik bir kalıntı değil, Diyarbakır'ın doğayla uyumunun ve emeğinin sembolüdür.

Yetkililerin bu taş yığınına el atması, kentin hafızasını aslına uygun bir dokunuşla yeniden canlandırması gerekiyor. Yoksa o değirmen taşlarının altında ufalanan, sadece geçmişimiz değil, geleceğimiz olacak.

HEVSEL HAKKINDA YANLIŞ BİLİNEN 5 GERÇEK

İşte Hevsel Bahçeleri hakkında şehir efsanelerini yıkan 5 şaşırtıcı gerçek:

1. Sadece bir tarım alanı değil, şehrin "doğal kliması"

Pek çok kişi Hevsel’i sadece marul ve meyve bahçesi olarak görür. Oysa Hevsel Bahçeleri, Diyarbakır’ın termal dengesini koruyan devasa bir ekolojik koridordur.

Dicle’den gelen serin hava akımı, bahçelerin yoğun bitki dokusuyla birleşerek şehir merkezindeki kavurucu yaz sıcaklarını birkaç derece aşağı çeker. Hevsel olmasaydı, Diyarbakır çok daha sert bir iklimle karşı karşıya kalabilirdi.

2. Bölgenin en büyük "kuş oteli" ve göç üssü

Hevsel, Avrupa ve Afrika arasındaki ana göç yolları üzerinde bulunan, 200’den fazla kuş türüne ev sahipliği yapan devasa bir yaban hayatı sığınağıdır.

Su samurlarından tilkilere, nadir görülen balıkçıllardan bölgeye özgü böcek türlerine kadar Hevsel, bir tarım alanından ziyade yaşayan bir laboratuvar niteliğindedir.

3. Dünyanın en eski kesintisiz tarım sistemi

Modern tarım tekniklerinin aksine Hevsel’de kullanılan yöntemler, Orta Çağ’dan, hatta bazı kaynaklara göre Asur döneminden bu yana değişmeden süregelen bir "bilge tarım" mirasıdır.

8 bin yıldır toprağın yapısı bozulmadan, nehrin getirdiği alüvyonlarla beslenerek yapılan bu üretim, dünyada eşine az rastlanır bir sürdürülebilirlik örneğidir.

4. İpek yolu’nun gizli kahramanı: Dut Ağaçları

Hevsel aynı zamanda bir ipek böcekçiliği merkezidir. Bahçelerdeki asırlık dut ağaçları, yüzyıllar boyunca Diyarbakır’ın ipek üretimini sırtlayan ham madde bu bahçelerden sağlanmıştır.

5. Canlı bir arşiv: "Hafıza kaydı"

Öte yandan Hevsel Bahçeleri, sadece bir toprak parçası değil; bölgenin son 10 bin yılına dair verileri saklayan canlı bir arşiv niteliğindedir.

BEŞİR KAYA’NIN MÜZİKAL BAŞARISI VE ACI DOLU HAYATI
1988 yılında çıkardığı kaseti, Türkiye’de en çok satılanlar arasına girdi ve Beşir Kaya'yı geniş bir dinleyici kitlesiyle buluşturdu.

Ancak, acı dolu hayatı ve özellikle sağlık sorunları nedeniyle geçirdiği zorlu yıllar, sanatçıyı 58 yaşında Siroz hastalığına yenik düşürerek erken bir sona sürükledi.

BEŞİR KAYA'NIN ZORLU YILLARI VE SON DÖNEMİ…
Kürtçe konuşmanın ‘bölücülük emaresi’ sayıldığı, Kürtçe şarkı çalmanın radyo kapattırdığı, Kürtçe kaset çıkarmanın kaset toplattırdığı ve plak şirketi kapattırdığı, sanatçıların gözaltına alındığı, insanların faili meçhullere kurban gittiği, sokakta, arabada, evde ve iş yerinde Kürtçe telaffuzlar kullanmanın cesaret istediği bir dönemdi. Kürt sanatçıların bu yüzden ülkeden kaçtığı bu yıllarda, Kürtçe-Türkçe karışık kasetleriyle zirve yapan Beşir Kaya, sağlık sorunlarıyla mücadele ederken servetini ve ailesini kaybetmiş, yıllar önce çıktığı Alipaşa semtinde tek odalı bir evde en zorlu dönemlerini geçirdi.

VEFATI VE SON YILLARI…
1955 yılında Diyarbakır’da doğan sanatçı Kaya, 58 yaşında Siroz hastalığına yakalanarak Haziran 2013’te hayatını kaybetti. Merkez Sur ilçesi Alipaşa Mahallesi’nde annesinden kalan gecekonduda yaşayan Kaya, hastalığı nedeniyle Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi’ne kaldırıldı ve yoğun bakım ünitesinde tedavi gördü. Bir süre sonra hayatını kaybeden sanatçı, sevenlerinin gözyaşları arasında Yeniköy Mezarlığı’na defnedildi.

TÜM SERVETİNİ KAYBETTİ…
Kaya, hayattayken kendisiyle en son görüşen Saffet Azbay ile gerçekleştirdiği röportajda Malatya’daki karaciğer nakil ameliyatı sonrası yaşadığı zorlukları anlatmıştı. Ameliyatın başarılı geçmesinin tek mutluluğu olduğunu belirten Kaya, sağlığını kazandıktan sonra mal ve servetini kaybettiğini, annesinin vefatının ardından Alipaşa'daki tek gözlü eve döndüğünü belirterek, yalnız yaşadığını ve temel ihtiyaçlarını karşılamakta zorlandığını ifade etmişti.

LÜKS HAYAT, TERK EDİLEN BİR SANATÇI…
Beşir Kaya, hayatının en zor dönemlerinde yaşadıklarını genç meslektaşlarına ders olacak şekilde paylaşmıştı. İlk eşinin ölümünün ardından, ikinci eşi ve çocukları tarafından terk edildiğini belirten Kaya, özellikle ikinci eşinin ailesinin Kürt kimliğinden dolayı kendisini kabul etmediğini söylemişti. Sağlık sorunları nedeniyle yalnız kalan Kaya, eski lüks hayatının geride kaldığını ve sağlığın her şeyden daha değerli olduğunu, hayatındaki zorluklardan çıkarılması gereken en önemli dersin, zirveye tırmanırken bir gün geriye döneceğinizi unutmamak olduğunu ifade etmişti.

“KÜRTÇE NASILSIN DEMEK BİLE YASAK İKEN…”
İnsanların, Kürtçe "Nasılsın" demekten çekindiği bir dönemde Kürtçe müzik yaparak büyük bedeller ödediğini belirten Beşir Kaya, TRT Şeş’teki bazı programlarda yer aldığı için eleştirilere maruz kaldığını ifade etmişti; “Piyasa Kürtçe albüm ve sanatçı dolu, ama insanlar kimlerin bu iş için bedel ödediğini çok iyi biliyor” diyen Kaya, 12-13 yaşında müzikle tanışıp, düğünlerde sahne aldığını, 1990’lı yıllarda ise Türkiye genelinde yayılan 17 kasetle büyük bir çıkış yakaladığını söylemişti. Kürtçe kasetler çıkarırken, devletin baskıları ve mahkemelerle karşılaştığını, plak şirketlerinin kapatıldığını hatırlatarak, o dönemde kendisini eleştirenlerin bugün bu işin kazancını sağladığını vurgulamıştı. Kaya, o dönemde büyük riskler alarak Kürtçe müzikle uğraşan ve buna sahip çıkan insanları hatırlatarak, bugün bu işi kolayca yapanların geçmişteki bedelleri görmediklerini söylemişti

“DÜŞTÜĞÜM HALE TAKILI KALMAYACAĞIM” DEMİŞTİ ANCAK…
Karaciğer nakli sonrası tam olarak iyileşemediğini belirten Beşir Kaya, sağlığını riske atmamak için sanat hayatına devam edemediğini ifade etmişti. Son olarak "Berf Bariye" adlı Kürtçe şarkısına klip çeken Kaya, sağlık sorunlarına rağmen müziğe olan tutkusunun devam ettiğini söylemişti. Sağlık durumu nedeniyle geçmişte kendisine yakın olanların unutmasına kırgın olduğunu, ancak düştüğü hale takılı kalmayacağını belirtmişti. "Sağlığım el verdiği sürece müzisyenliğe devam edeceğim" diyen Kaya, 56 yaşına girmesiyle birlikte hiçbir şeyin eskisi gibi olmayacağını kabul ettiğini, ancak ayakta kalmak ve kimseye muhtaç olmamak için müziği bırakmayacağını dile getirmişti. Röportajının sonunda, çıkış yaptığı “Doktor” şarkısının sözleriyle, yaşadıklarına bir anlamda göndermede bulunarak konuşmasını sonlandırmıştı.

Ziraat teknisyenlerinin öncülük ettiği bu projeyle, Çermik’in sadece tahılla değil, bölgenin "yeşil altını" olacak zeytinle anılması hedefleniyor.

KÖYLÜ VE DEVLET EL ELE: ÜÇ KÖY PİLOT BÖLGE SEÇİLDİ

Projenin başarıya ulaşması için ziraat uzmanları ile yerel halk arasında güçlü bir iş birliği köprüsü kuruldu. Yayıklı, Akpınar ve Köksel köyleri bu büyük denemenin merkezi haline getirildi.

İlk etapta bu köylerin topraklarıyla buluşan üç bine yakın zeytin fidanı, ilçenin ekonomik geleceğine dair umutları yeşertti. Ancak planlama sadece zeytinle de sınırlı kalmadı; eş zamanlı olarak binlerce Antep fıstığı ve meyve fidanı da toprakla buluşturularak ilçenin ürün çeşitliliği artırılmaya çalışıldı.

HEDEF: BÖLGENİN YENİ ZEYTİN MERKEZİ OLMAK

Dönemin Diyarbakır Teknik Ziraat Müdürü Bedri Süzer, projenin stratejik önemine dikkat çekerek iddialı bir hedef ortaya koydu. Süzer, yapılan bu denemelerin bölge şartlarında başarıyla sonuçlanması durumunda Çermik’in kısa sürede tam teşekküllü bir zeytin üretim havzasına dönüşeceğini vurguladı.

Eğer bu girişim beklenen verimi verirse, Çermik’in sadece Diyarbakır’ın bir ilçesi değil, bölgenin zeytin tedarikçisi konumuna gelmesi hedeflendi.

ASURLARDAN GÜNÜMÜZE: İLK KATLI YERLEŞİM İDDİASI

Dünyanın ilk yerleşik hayat izlerine ev sahipliği yaptığı belirtilen Hasuni’de, ilk yerleşimin Asurlular tarafından kurulduğu tahmin ediliyor. Mağara şehri; Urartular, Medler, Persler ve Büyük İskender gibi onlarca medeniyetin dokunuşlarıyla bugünkü gizemli formuna kavuşmuş. Bölgenin en dikkat çekici özelliği ise 3, 5 ve 7 katlı mağara yapılarıyla dünyanın ilk çok katlı yerleşim yerlerinden biri olduğu iddiası.

Diyarbakır’ın Kapadokya'sı

Silvan merkezine sadece 6 kilometre mesafedeki bu devasa antik kent, Anadolu'nun en eski yerleşimlerinden biri. Tam 300 odadan oluşuyor ve bazı bölümleri 7 katlı bir apartman gibi yükseliyor. İçinde su sarnıçlarından hamamlara, dev kaya… pic.twitter.com/H1Z6wdPfOb

— Mücadele (@MucadeleGzt) March 30, 2026

KAYADAN OYMA BİR YAŞAM ALANI

Bir kaleyi andıran bu antik kentte tam 300 oda bulunuyor. Bu odalar birbirine dar koridorlar, su kanalları ve devasa sarnıçlarla bağlı. Sosyal yaşamın kalbi olan bu merkezde; dokuma atölyelerinden amfi tiyatroya benzeyen eğitim alanlarına, sarnıçlardan adak yerlerine kadar her detay düşünülmüş.

HRİSTİYANLIĞIN İLK DURAKLARINDAN: KAYA KİLİSELERİ

Hasuni, inanç tarihi açısından da kritik bir öneme sahip. Mağara şehrinin zirvesinde ve eteklerinde bulunan iki farklı kilise, Hristiyanlığın yayıldığı ilk dönemlerden 13. yüzyıla kadar aktif olarak kullanıldı. Özellikle 4 katlı huni şeklindeki kaya kilisesi, Anadolu’daki en eski mabedlerden biri olarak kabul ediliyor.

YEDİ YÜZ BİN KİŞİ EKRAN BAŞINA KİLİTLENDİ

Yayına başladığı ilk dönemlerde sadece 700 watt gibi mütevazı bir güçle hizmet veren Diyarbakır televizyonu, kurulan yansıtıcılar sayesinde kısa sürede devasa bir kitleye ulaştı.

Haftada sadece üç gün yayın yapılmasına rağmen, 40 kilometrekarelik alanda net bir görüntü sunan televizyon, bölge halkı için mucizevi bir eğlence kaynağı haline geldi.

Mardin, Siirt ve Bitlis’in bazı ilçelerinden de izlenebilen yayınlar, bölgedeki televizyon satışlarını yüzde yüz artırarak o güne kadar görülmemiş bir ekonomik rekorun kırılmasını sağladı.

HEDEF ÜÇ MİLYON İZLEYİCİ VE ANKARA ORTAK YAYINI

Diyarbakır Televizyonu Müdürü İlhan Önal’ın 1975 yılında verdiği bilgilere göre, kentin iletişim kapasitesini artıracak devasa bir yatırım için düğmeye basılmıştı.

100 kilowatt gücündeki Türkiye’nin en güçlü vericilerinden birinin Diyarbakır’da inşa edildiğini belirten Önal, bu projenin tamamlanmasıyla birlikte izleyici sayısının 3 milyona çıkacağını müjdelemişti.

Öte yandan Haziran sonunda Ankara ile yapılacak ortak yayın için Diyarbakır-Urfa arasına kurulan transpozer sistemi, kentin sesinin tüm Güneydoğu ve Doğu Anadolu’ya ulaşmasını hedefleyen tarihi bir adım olarak kayıtlara geçti.

Hristiyanlığın ilk yıllarında ve Orta Çağ’da da önemini koruyan bu mağara kompleksleri, Diyarbakır’ın her dönemde insanlık için vazgeçilmez bir sığınak ve yaşam alanı olduğunu gösteriyor.

DÜNYA UYGARLIK TARİHİNİN DÖNÜM NOKTASI: ÇAYÖNÜ

İnsanlık tarihinin en büyük devrimlerinden biri olan avcı-toplayıcılıktan tarım toplumuna geçişin ilk izleri, Diyarbakır’ın Ergani ilçesindeki Çayönü Tepesi'nde gün yüzüne çıkıyor.

Günümüzden 10 bin yıl önce, M.Ö. 9.300 yıllarında temelleri atılan bu yerleşim yeri, göçebeliğin yerini yerleşik köy yaşantısına bıraktığı evrensel bir miras olarak kabul ediliyor. Besin üretiminin başladığı bu özel nokta, sadece Diyarbakır’ın değil, tüm dünyanın modern kent uygarlığına giden yoldaki ilk adımlarını simgeliyor.

1975 YILINDA SADECE DÖRT BİN ÖĞRENCİ VARDI

O dönem Diyarbakır’ın nabzını tutan Sesin Gazetesi’nin manşetten duyurduğu haberde, Diyarbakır genelinde üniversiteye giden ve yükseköğrenim gören toplam öğrenci sayısının yalnızca 4 bin olduğu ifade ediliyordu.

O günün şartlarında bölgenin en önemli eğitim merkezi kabul edilen bu küçük ama nitelikli öğrenci topluluğu, şehrin entelektüel hayatının temel taşlarını oluşturuyordu. Yarım asır önce manşetlere taşınan bu rakam, bugünün akademik dünyasına kıyasla mütevazı bir başlangıç olarak tarihteki yerini alıyor.

YARIM ASIRDA ON KATLIK DEV BÜYÜME: BUGÜN 43 BİN ÖĞRENCİ

Aradan geçen 51 yılın ardından Diyarbakır’daki akademik tablo inanılmaz bir boyuta ulaştı. 2026 yılı itibarıyla Dicle Üniversitesi’nin güncel verilerine bakıldığında, öğrenci sayısının 42 bin ile 43 bin bandına ulaştığı görülüyor.

Geçmişteki "4 bin öğrenci" manşetinden bugünün devasa kampüs nüfusuna uzanan bu yolculuk, kentin bir eğitim üssüne dönüştüğünün en somut göstergesi olarak dikkat çekiyor.

DİYARBAKIRIN UNUTULAN LEZZETİ YENİDEN POPÜLER OLDU
Ermenilerden kaldığı düşünülen ve “yokluk yemeği” olarak da bilinen Diyarbakır Gırık, son zamanlarda yeniden gündeme geldi. Özellikle Diyarbakır mutfağının köklü mirasları arasında yer alan bu lezzet, hem geçmişin izlerini taşıması hem de sade yapısıyla dikkat çekiyor. Bayram sofralarının vazgeçilmez lezzetlerinden olan Diyarbakır Gırık yemeği, hem pratik yapımı hem de kendine özgü yöresel tadıyla mutfaklarda yeniden hayat buluyor.

GIRIK TARİFİ MALZEMELERİ
Gırık yemeğinin hamuru için gerekli malzemeler başlıca şunlardır:
Tuz (1 tatlı kaşığı)
Ilık su (1 buçuk su bardağı)
Un (3 su bardağı. Orta sertlikte bir hamur olacak.)
Gırık yemeğinin iç harcı için gerekli malzemeler ise başlıca şunlardır:
Pirinç (2 su bardağı)
Reyhan (1 yemek kaşığı)
Tuz (miktarını kendinize göre ayarlayabilirsiniz)
Kırmızı toz biber (miktarını kendinize göre ayarlayabilirsiniz)
Domates salçası (1 yemek kaşığı)
Haşlanmış ve didiklenmiş tavuk göğüs eti (300 gram)
Karabiber (miktarını kendinize göre ayarlayabilirsiniz)
Sıvı yağ (tavayı yağlayacak kadar)

GIRIK YEMEĞİ YAPILIŞI
Öncelikle salçaları kavurun didiklemiş olduğunuz tavuğu baharatlarla birlikte karıştırın. Ardından içerisine pirince ekledikten sonra üzerine 3 su bardağı sıcak su ekleyiniz. Pirinci kısık ateşte güzelce pişirdikten sonra birazcık bekletiniz. Yemeğin en önemli noktası pişen pilavın asla lapa olmaması ve iyice soğumuş olmasıdır. Gırık yapmak için hamurunu hazırladıktan sonra içli köfte açar gibi hamurları tek tek incecik açınız. Pişirdiğiniz pirinci avucunuzun içerisinde iyice bastırıp şekillendirdikten sonra hamurun içerisine yerleştiriniz. Daha sonra kaynar suda 3 dakika boyunca haşlayıp servis tabağına alınız. Üzerine tereyağı gezdirdikten sonra afiyetle tüketebilirsiniz.

GIRIĞIN PÜF NOKTALARI
Gırık yemeğini yapmanın püf noktaları başlıca şunlardır:
Malzemeleri Kişiselleştirebilirsiniz: Gırık yemeği, Diyarbakır’a özgü bir yemektir. Bu yüzden bu yemek, biraz acılı ve baharatlı bir yemektir. Acı ve baharatlı yemekleri sevmeyen biriyseniz gırığın içerisinde kullanılan malzemelerin ölçüsünü değiştirebilirsiniz.
Pirincin Çiğ Kalmamasına Dikkat Edin: Gırık yemeği yaparken pirincin çiğ kalması demek tüm yemeğin hem kıvamının hem de lezzetinin bozulması anlamına gelir. Pirincin çiğ kalmaması için ocağın altını çok fazla açmamanız ve pişirme süresini biraz uzun tutmanız gerekebilir.

Tavukları İyice Didikleyin: Gırık yemeğinin ana malzemelerinden biri haşlanmış ve didiklenmiş tavuk etidir. Tavuk etinin iyice didiklenmemesi, harcın içli köfte şeklini alamamasına ve lezzetinin bozulmasına yol açabilir.

Dicle Nehri’nde böylesine görüntüler yaşanırken, bir dönemler buz tutması akıllara geldi.

NEHRİN ÜSTÜNDE YANAN KÖZLER: 1972’NİN UNUTULMAZ KIŞI

Takvimler 1972 yılını gösterdiğinde, Diyarbakır modern çağın tanık olmadığı bir doğa olayına ev sahipliği yaptı. Şehrin can damarı olan Dicle Nehri, dondurucu soğuklara daha fazla direnç gösteremeyerek tamamen buz tuttu.

Ancak Diyarbakır insanının neşesi ve pratik zekası, bu dondurucu doğa olayını kısa sürede eşine az rastlanır bir şenliğe dönüştürdü. Mardin Kapı esnafı, bugün hayal edilmesi bile güç olan bir cesaretle buzun üzerine çıkarak mangallarını yaktı, buzun kalbinde dumanlar yükseltti.

TARİHE GEÇEN O KARENİN HİKAYESİ

Kentin hafızasında "Nerede o eski kışlar?" dedirten o ikonik fotoğrafta, buzun üzerinde sanki bir dükkan tezgahındaymışçasına rahat tavırlarıyla beş isim dikkat çekiyor.

İşte o efsane fotoğraf:

Sağdan sola doğru; lezzetiyle nam salmış Lokantacı Ahmet Sucu, elinin ustalığıyla bilinen Tamirci Veysi Usta, herkesin hürmet ettiği Burhan Dayı, mutfağın emektarı Lokantacı Abdurrahman Kılıçdoğan ve kentin saygın isimlerinden Doktor Köksal Hacı...

Öte yandan bu kare, sadece bir kış anısı değil, aynı zamanda kentin dayanışma ruhunun ve iklimin bir zamanlar ne denli haşmetli olduğunun yaşayan bir kanıtı olarak duruyor.

GELECEK KAYGISI VE NOSTALJİNİN HÜZNÜ

2026 yılının Mart ayında bardaktan boşalırcasına yağan yağmurlar, tarım arazileri için bir umut olsa da, 1972’deki o sert ama güven veren kışların yerini belirsiz bir iklim döngüsüne bırakması endişeleri tetikliyor.

HAKAN TAŞIYAN KİMDİR?
Hakan Taşıyan, 1973 yılında Ankara’da dünyaya geldi. On üç kardeştirler. Annesi Trabzonlu, babası Diyarbakırlı olan sanatçı, Ankara'nın gecekondularında büyüdü. Ünlü sanatçı, küçük yaşlardan itibaren müziğe ilgi duymuş ve babası Derviş Taşıyan ile birlikte düğünlerde sahne alarak müzik kariyerine başlamıştır.

MÜZİK KARİYERİNİN BAŞLANGICI
Küçük yaşlardan itibaren müzik ile geçen hayat mücadelesi devam etti. Askerliğini yaparken söylediği şarkılar arkadaşları ve komutanları tarafından çok sevildi ve komutanlarının desteği ile ilk kaseti “Hesabım Bitmedi” 1996 yılında çıktı. İlk albümünü çıkarmak için İstanbul Unkapanı’nda yapımcıların kapısını çalan Hakan Taşıyan, Müslüm Gürses’i taklit ettiği düşüncesiyle beklediği ilgiyi göremedi. Bunun üzerine Ankara’ya dönen sanatçı, Sıla Müzik etiketiyle ilk albümü Hesabım Bitmedi’yi müzikseverlerle buluşturdu. 1997 yılında yayımladığı Sensiz İki Gün albümü ise kariyerinde önemli bir çıkış yakalamasını sağladı. Bu albümle geniş bir hayran kitlesine ulaşan Taşıyan, konserleri dolup taşan bir isim haline geldi. Ardından çıkardığı Gözün Sevem albümüyle de müzik yolculuğunu sürdürdü.

OYUNCULUK KARİYERİ
1998 tarihinde Hesabım Bitmedi isimli dizide oyunculuk yaptı. 2001'de ise Güz Gülleri isimli dizide başrolde yer aldı. Bu yapımlarla televizyon izleyicisi tarafından da tanınmıştır.

SAĞLIK SORUNLARI
2020 yılında ciddi sağlık sorunları yaşamış ve organ nakli süreci geçirmiştir. 2026 yılında ağır sağlık sorunlarıyla mücadele etmiş; medya haberlerinde kalp krizi geçirdiği ve tedavi sürecine alındığı belirtilmiştir.

Hakan Taşıyan, Funda Taşıyan ile evlidir. 2002 doğumlu Ramazan Haktan Taşıyan adında bir oğlu vardır.

İşte Yeşilçam’ın parlayan yıldızının dünden bugüne uzanan hikayesi ve dikkat çeken değişimi…

ORTAOKUL SIRALARINDAN SETLERE UZANAN AZİM

Meral Zeren'in ışıltılı serüveni, 1956 yılında İstanbul’da başladı. Henüz 13 yaşındayken ortaokul eğitimini yarıda bırakıp sahnelere adım atan sanatçı, Atıf Yılmaz ve Memduh Ün gibi efsane yönetmenlerin dikkatini çekmeyi başardı.

Sinema dünyasına girebilmek için yaşını 4 yıl büyüten Zeren, kısa sürede zekası ve doğal oyunculuğuyla Yeşilçam’ın vazgeçilmez yüzlerinden biri haline gelerek kariyer basamaklarını hızla tırmandı.

SİNEMANIN ARDINDAN GELEN GAZİNO VE TİYATRO BAŞARISI

Zeren, sadece beyaz perdedeki başarısıyla sınırlı kalmadı; aynı zamanda müzik dünyasında da iddialı bir duruş sergiledi. Selami Şahin’den müzik dersleri alarak sesini eğiten sanatçı, Zeki Müren ve Ajda Pekkan gibi dev isimlerle aynı sahneleri paylaştı.

80’li yıllarda "Banker Bilo" gibi kült filmlerle sinemadaki yerini sağlamlaştırırken, görkemli müzikallerle tiyatroda da fırtınalar estirdi. 1985 yılında yer aldığı "Duvardaki Kan" dizisiyle televizyon dünyasında da başarısını perçinleyen usta isim, sanatın her dalında varlığını hissettirdi.

ZAMANIN İZLERİ VE BİTMEYEN HAYRAN SEVGİSİ

Bugün 70 yaşında olan usta oyuncunun yeni imajı dikkat çekerken, birçok hayranı ise tanıyamadı.

İşte oyuncunun son halinden görüntüler:

Hem Akkoyunlu hem de Osmanlı coğrafyasında iz bırakan Cemili, Türkiye’de edebiyatın bölgesel sınırlarını aşan nadir şahsiyetler arasında yer alıyor.

DİYARBAKIR’DAN HERAT’A UZANAN BİR ÖMÜR

1465 yılında Diyarbakır’da dünyaya gelen Cemili, eğitimini ve sanat anlayışını zenginleştirmek adına dönemin kültür merkezlerine yolculuklar yaptı. İlk durağı Akkoyunluların yönetimindeki Tebriz olan şair, burada nazireler yazarak yeteneğini kanıtladı.

Ardından Türkistan ülkelerinin ilim merkezi Herat’a geçerek Ali Şir Nevai’nin edebi dünyasından beslendi. 16. yüzyıl başlarında Şah İsmail’in fetihleri üzerine İstanbul’a göç eden Cemili, ömrünün geri kalanını bu şehirde tamamlayarak 1543 yılında vefat etti.

ÇAĞATAY LEHÇESİYLE ANADOLU’DA BİR YANKI

Şair Cemili’nin en dikkat çekici özelliği, Türkistan ve Anadolu Türk edebiyatları arasında kurduğu o sağlam köprüdür. Ümmi olmasına rağmen irticalen şiir söyleme yeteneği ile tanınan sanatçı, özellikle gazelleriyle döneminde büyük bir ün kazandı.

Şiirlerinin büyük bir kısmını Çağatay lehçesiyle kaleme alarak Türk dilinin zenginliğini eserlerine yansıttı.

TEK ESER: BİNLERCE MISRALIK MİRAS

Günümüzde bilinen tek eseri "Divan" olan Cemili’nin bu kıymetli çalışması Topkapı Sarayı Kitaplığı’nda muhafaza edilmektedir.

Ali Şir Nevai’ye yazdığı nazirelerle dikkat çeken bu Divan; 1 tevhit, 1 münacat, 721 gazel ve 83 rubaiden oluşmaktadır.

Öte yandan bu eser, sadece bir şiir toplamı değil, aynı zamanda Türk dünyasının edebi geçiş sürecini belgeleyen tarihi bir vesika niteliği taşımaktadır.

DİYARBAKIR’IN 10 EFSANE LEZZETİİ

Diyarbakır mutfağının vazgeçilmezleri listesi şu şekilde:

1-Diyarbakır Ciğer Kebabı: Şehrin günün her saati (kahvaltı dahil) tüketilen en popüler lezzetidir.

2-Meftune: Diyarbakır mutfağının "imza" yemeklerinden biridir. Patlıcanlı veya kışın kabağın ekşili (sumak suyuyla) ve bol sarımsaklı etle pişirilmesiyle hazırlanır.

3-Kaburga Dolması: Kuzu kaburgasının içine; iç pilav, kuş üzümü ve badem doldurularak saatlerce buharda pişirildiği, özel günlerin vazgeçilmez yemeğidir.

4-İçli Köfte (İrok): Diğer yörelerden farklı olarak Diyarbakır’da genellikle haşlanarak servis edilir ve iç harcındaki baharat dengesiyle öne çıkar.

5-Kibe Mumbar: Temizlenmiş işkembe ve bağırsakların; pirinç, kıyma ve özel baharatlı harçla doldurulmasıyla yapılan, zahmetli ama efsanevi bir yemektir.

6-Pıçık (Hıllorik): İnce bulgurla hazırlanan minik köftelerin, bol sarımsaklı yoğurt ve üzerine dökülen kızgın tereyağlı sosla servis edildiği bir çeşit yerel mantıdır.

7-Diyarbakır Çöreği: Mahlep ve susamın eşsiz kokusuyla hazırlanan, kendine has şekliyle hem fırınlarda hem de evlerde pişirilen meşhur tuzlu çörektir.

8-Nardane: Kıyma, bulgur ve nar ekşisinin muazzam uyumundan doğan, hafif ekşili ve oldukça doyurucu bir ana yemektir.

9-Duvaklı Pilav: Altı klasik pirinç pilavı, üstü ise bol baharatlı kıyma ve bademle kaplanan, adeta bir "duvak" gibi süslenen gösterişli bir pilav türüdür.

10-Burma Kadayıf: Diyarbakır’ın tescilli tatlısıdır. Bol fıstıklı ve burma şeklindeki çıtır dokusuyla Diyarbakır denince akla gelen ilk tatlıdır.

DİYARBAKIRLI BİR KASAP TARAFINDAN YAPILDI
Yapının kimin tarafından yapıldığı kesin olarak bilinmemekle birlikte, Akkoyunlu eseri olduğu kabul edilmektedir. Minare üzerindeki kitabeye göre bu bölüm, 1530 yılında Diyarbakırlı Kasap Hacı Hüseyin tarafından inşa edilmiştir.

NEDEN CAMİ İSMİ VERİLDİ?
Evliya Çelebi’nin aktardığı bilgilere göre cami, Hanefi ve Şafii cemaatleri için ayrılmış bölümlerin yanı sıra bir medreseye de sahiptir. Minaresinde bulunan ve "Kale’n Nebi (sav) buyurdu" diye başlayan hadisin sıkça yer alması nedeniyle, yapı "Nebi Camii" olarak adlandırılmıştır.

MİNARESİ CADDE İÇİN TAŞINDI
Kaynaklara göre Nebi Cami, ilk yapıldığı dönemlerde çok geniş bir alanı üzerine yapılmıştır. Önceleri Hanefiler ve Şafiiler bölümü diye iki kısımdan oluşuyorken günümüzde caminin bulunduğu bina Şafiilere aittir. I. Dünya Savaşı sırasında Hanefilere ayrılan kısmı kışla olarak kullanılmış ve bu nedenle bu bölümün çinileri ve diğer bölgeleri tahrip olmuştur. 1927'de Hanefilere ait bölüm tamamen çökmüş ve 1955'te bu bölümle minare, belediye tarafından yıktırılarak o sırada genişletilen Gazi Caddesi'ne katılmıştır. Aynı yıl minare, giriş kapısının yanından kaldırılarak bugün olduğu konuma yerleştirilmiş ve cami bugün göründüğü haline getirilmiştir. İlk inşasında şimdiki yerinden daha uzakta olan minarenin taşları sökülerek ve numaralandırılarak günümüzdeki mevcut yerine taşındığı bilinmektedir. 1960'ta ise Vakıflar Genel Müdürlüğünce kalan diğer kısımlar onarılmış ve minare bugünkü yerine yeniden inşa edilmiştir. Ayrıca minareye bitişik, kemerli bir kapısı olan avlusu ile bunun doğu yönünde ufak dükkânlar, kuzey yönünde de bir bölümü günümüzde mevcut olan medresesi vardı.

DİYARBAKIR’IN TEK KUBBELİ CAMİLERİNDEN
Diyarbakır’ın önemli yapılarından biri olan cami, dikdörtgen planlı ve tek kubbeli olarak inşa edilmiştir. Kubbenin üstü kurşun kaplamalı piramidal bir çatı ile örtülüdür. Yapının güney duvarına bitişik olarak inşa edilen Baldekan tarzı türbe, caminin en dikkat çeken mimari öğelerinden biridir.

Olay, bir çoban ve bir çiftçinin merakına yenik düşerek hayvana taş atmasıyla bir anda kanlı bir boğuşmaya dönüştü.

TAŞLI MERAKTAN HAYATTA KALMA MÜCADELESİNE

Hayvanın hareketsiz yatışından şüphelenen çoban Derebeyli Ahmed ve çiftçi Cumaoğlu Kerim, tanımadıkları bu canlıyı hareket ettirmek için üzerine taş fırlattı.

Aldığı darbe ile içgüdüsel olarak saldırıya geçen panter, önce her iki köylüyü de altına alarak hırpaladı. Yaralı halde köy merkezine ulaşan Ahmed'in feryatları üzerine, yaklaşık elli kişilik bir grup kazma ve küreklerle olay yerine intikal etti.

Ancak ateşli silahları bulunmayan kalabalığa karşı panter, çevik manevralarla saldırılarını sürdürerek toplamda altı kişiyi muhtelif yerlerinden yaraladı.

SAATLER SÜREN KUŞATMA VE ACI SON

Köylülerin yardımıyla bir kayalığa sıkıştırılan yırtıcıyı etkisiz hale getirmek için komşu Şerabi köyünden silah desteği istendi. Bölgeye intikal eden köy bekçisi ve beraberindeki grubun katılımıyla mücadele daha da şiddetlendi.

Uzun süren kovalamacanın ardından Şerabi köyünden Ali Kılıç isimli bir genç, bekçinin tüfeğiyle panteri vurarak öldürmeyi başardı. Etkisiz hale getirilen hayvanın gövdesi, o dönemdeki prosedürler gereği kuduz incelemesi yapılmak üzere şehre taşındı.

NUMUNE HASTANESİ’NDE TEDAVİ ALTINA ALINDILAR

Yaşanan dehşet anlarının ardından ağır ve hafif şekilde yaralanan altı köylü, gece saatlerinde Diyarbakır Numune Hastanesi’ne ulaştırılarak tedavi altına alındı.

Dönemin ulusal basınında geniş yankı uyandıran bu olay, bölgedeki yaban hayatı ve insan yerleşimi arasındaki gerilimi gözler önüne sererken; öldürülen panterin tetkikleri için numuneler ilgili kurumlara teslim edildi.

Diyarbakır’da sabah kahvaltılarının, koyu sohbetlerin ve yorgunluk molalarının vazgeçilmezi olan çay, kuşkusuz şehrin kültüründe büyük bir yere sahip. Hasan Paşa Hanı’nında, mahalle aralarındaki mütavazi çay ocaklarına kadar her yerde karşımıza çıkan kırmızı desenli o klasik çay tabağı, gündelik hayatımızın o kadar içinde ki çoğumuz ona dikkatli bakmıyoruz bile.

ADI ACEM NALBEKİSİ

Gündelik dilde sadece “çay tabağı” deyip geçtiğimiz bu tasarımın adı “Acem Nalbekisi” olarak geçiyor. “Acem” kelimesi doğrudan İran’ı işaret ederken, “Nalbeki” ise Farsçada çay tabağı veya altlık anlamıa geliyor. Yani yıllardır Diyarbakır kahvehanelerin gördüğümü ve yüzüne aşina olduğumuz bu altlığın kökenleri İran’a dayanıyor.

ORTADAKİ YILDIZ: “PENÇ”

Tabağın tam merkezinde yer alan yıldızlı geometrik desenin adı "Penç". Kürtçede ve Farsçada "5" anlamına gelen bu motif, öylesine çizilmiş bir süs değil; bilinçli olarak yerleştirilmiş tarihi bir sembol. Tabağın kenarlarını süsleyen ve hepimizin aşina olduğu o 7 kırmızı lekenin (desenin) taşıdığı anlam ise oldukça duygusal. Bu desenler, Anadolu’daki kadınların kınalı parmaklarını temsil ediyor. Sayılarının tam 7 olması da bir tesadüf değil. Haftanın 7 gününü simgeleyen bu desenler, neredeyse her gün çay içilen bir coğrafyada, "gündelik hayatın ta kendisini" ifade ediyor.

İRAN'DAN DİYARBAKIR'A ULAŞAN "RUMİ" DESENİ

Kırmızı desenlerin hemen yanındaki kıvrımlı çiçek formlarına ise "Rumi" adı veriliyor. "Anadolu’ya ait" anlamına gelen bu isim, Osmanlı döneminde Anadolu diyarının "Rum" olarak adlandırılmasından geliyor. Osmanlı sınırlarının İran'a kadar uzandığı dönemlerde yaşanan bu kültürel etkileşim, zamanla Anadolu ile özdeşleşerek soframıza kadar ulaştı.

"TAVŞAN KANI" SIRRI: İŞİN PRATİK VE LEZZETLİ TARAFI

Acem Nalbekisi'nin yalnızca kültürel ve sanatsal değil, çok pratik bir amacı da var. Tasarımdaki kırmızı bloklar, üzerine konulan ince belli bardaktaki çayın rengini yansıtarak çayın daha "tavşan kanı" görünmesini sağlıyor. Bu görsel illüzyon, renk algımızı değiştirerek içtiğimiz çayın bize çok daha lezzetli hissettirmesini sağlıyor.

İran'dan yola çıkıp Anadolu motifleriyle harmanlanan ve bugün Diyarbakır'ın dört bir yanında demlenen çaylara eşlik eden bu yaşayan sanat eseri, kültürel bir yolculuğun en güzel özetini sunuyor.

Bir dahaki sefere Sur'da ya da mahallenizdeki bir çay ocağında çayınızı yudumlarken, bardağın altındaki o kırmızı beyaz tabağa bir de bu gözle bakmayı unutmayın!