DEM Parti Diyarbakır Milletvekili Sevilay Çelenk, Türkiye’nin sanayi yapılanmasını yeniden şekillendirme iddiasıyla hazırlanan Sanayi Alanları Master Planı’nda Diyarbakır ve bölge illerine yer verilmemesine tepki gösterdi. Çelenk, Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır’ın yanıtlaması istemiyle verdiği soru önergesiyle konuyu Meclis gündemine taşıdı. Planın mevcut haliyle bölgesel kalkınma hedefleriyle çeliştiğini vurgulayan Çelenk, sanayi yatırımlarının bu biçimde planlanmasının mevcut bölgesel eşitsizlikleri daha da derinleştirme riski taşıdığını ifade etti.
DİYARBAKIR VE BÖLGE İLLERİ PLAN DIŞINDA KALDI
“16 Ocak tarihinde Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Alanları Master Planı kapsamında Aksaray, Amasya, Ankara, Eskişehir, Hatay, Karaman, Kastamonu, Kayseri, Kırşehir, Konya, Nevşehir, Niğde ve Yozgat illerinde toplam yaklaşık 59 bin hektarlık alanda 16 yeni “mega endüstriyel bölge” kurulması öngörülüyor. Planlanan bu bölgelerin büyüklüğünün mevcut organize sanayi bölgelerinin ortalama büyüklüğünün yaklaşık 11 katına ulaşacağı belirtiliyor.
Ancak açıklanan plan incelendiğinde Diyarbakır, Şanlıurfa, Mardin, Batman ve Van gibi bölge illerinin plan kapsamında yer almadığı görüldü. Konuyu Meclis gündemine taşıyan Çelenk, bu durumun sanayi yatırımlarının bölgesel dağılımındaki eşitsizlikleri daha da derinleştirebileceğine dikkat çekti.
TEŞVİKLERİN BÜYÜK BÖLÜMÜ GELİŞMİŞ İLLERE
Sevilay Çelenk, Türkiye’de uzun yıllardır uygulanan yatırım teşvik politikalarının bölgesel dağılımında ciddi eşitsizlikler bulunduğunu belirtti. Diyarbakır Ticaret ve Sanayi Odası verilerine göre yaklaşık 60 yıldır uygulanan teşvik politikaları, yatırımların büyük ölçüde gelişmiş illere yönelmesine neden oldu. İstanbul ve Ankara’nın da yer aldığı 1. ve 2. bölge illeri toplam teşviklerin yaklaşık yüzde 60’ını alırken, Diyarbakır, Van ve Şanlıurfa’nın da içinde bulunduğu 29 ilin aldığı pay yalnızca yüzde 10 seviyesinde kaldı.
BÖLGESEL EŞİTSİZLİK TÜİK VERİLERİNE DE YANSIDI
Türkiye İstatistik Kurumu’nun 2024 yılı il bazında Gayrisafi Yurt İçi Hasıla verilerine de dikkat çeken Çelenk, kişi başına düşen gelir bakımından en düşük sıralarda yine bölge illerinin bulunduğunu hatırlattı. Çelenk, “Diyarbakır, Siirt, Kilis, Mardin, Batman, Bitlis, Muş, Van, Ağrı ve Şanlıurfa gibi iller kişi başına gelir sıralamasının en alt basamaklarında yer almaktadır. Bu tablo yatırımların eşit biçimde dağıtılmadığını ve bölgesel eşitsizliklerin sürdüğünü açık biçimde ortaya koymaktadır” ifadelerini kullandı.
“GENÇLER GÖÇE ZORLANIYOR”
Bölge illerinin yüksek genç nüfus potansiyeline sahip olduğunu vurgulayan Çelenk, yatırım politikalarındaki eşitsizliğin gençleri göçe zorladığını belirtti.
Çelenk, “Yurttaşların doğdukları yerde insanca yaşayabilecekleri, emeklerinin karşılığını alabilecekleri ve geleceklerini kurabilecekleri bir ekonomik düzenin sağlanması kamusal politikaların temel hedeflerinden biri olmalıdır” dedi.
“DİYARBAKIR VE BÖLGE İLLERİ PLANA DAHİL EDİLMELİ”
Çelenk, Diyarbakır’da son yıllarda siyasi iktidarın uyguladığı ekonomi politikaları nedeniyle faaliyetini sonlandıran sanayi işletmeleri ile konkordato ilan eden şirketlerin sayısına ilişkin verileri de Bakanlığa sordu. Bu politikaların istihdam ve göç üzerinde ciddi etkiler yarattığını belirten Çelenk, “Bu nedenle, sanayi planlamasının mevcut bölgesel eşitsizlikleri daha da derinleştirmeyecek biçimde yeniden ele alınması başta Diyarbakır olmak üzere bölge illerinin de plana dahil edilerek sanayi üretim ve yatırım süreçlerinde aktif biçimde konumlandırılması büyük önem taşımaktadır” ifadelerini kullandı.
Bakan Kacır’a yöneltilen sorular:
DEM Parti Diyarbakır Milletvekili Sevilay Çelenk, Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır’ın yanıtlaması istemiyle şu soruları yöneltti:
1)Diyarbakır, Şanlıurfa, Mardin, Batman ve Van gibi bölge illerinin “mega endüstriyel bölge” planı kapsamına dahil edilmemesinin gerekçesi nedir ve Sanayi Alanları Master Planı’nın bölgesel eşitsizlikleri giderecek biçimde revize edilerek bu illerin de plan kapsamına alınmasına yönelik Bakanlığınızın bir çalışması bulunmakta mıdır?
2) Plan kapsamında belirlenen “mega endüstriyel bölgelerin” illere göre dağılımında hangi ekonomik, demografik ve lojistik kriterler esas alınmıştır?
3) Plan hazırlanırken, sanayi yatırımlarının bölgesel dağılımının mevcut ekonomik eşitsizlikleri nasıl etkileyeceğine ilişkin Bakanlığınız tarafından herhangi bir çalışma yapılmış mıdır? Yapılmışsa sonuçları nelerdir?
4) Kişi başına düşen gelir bakımından son sıralarda yer alan Diyarbakır, Batman, Muş, Van, Ağrı ve Şanlıurfa gibi illerde sanayi yatırımlarını artırmak, yoğun genç nüfus nedeniyle artan göçü azaltmak ve gençlerin kendi şehirlerinde istihdam edilebilmesini sağlamak amacıyla Bakanlığınız tarafından yürütülen özel bir program, yatırım planı veya bu illere yönelik sanayi yatırımlarını teşvik eden herhangi bir çalışma bulunmakta mıdır?
5) Diyarbakır’da son 5 yıl içinde faaliyetini sonlandıran sanayi işletmesi ve iş yeri sayısı kaçtır? Aynı dönemde konkordato ilan eden sanayi işletmesi sayısı kaçtır?
6) Son 5 yıl içinde Diyarbakır’da kapanan sanayi işletmeleri ve iş yerleri nedeniyle istihdamını kaybeden kişi sayısı kaçtır? Bu kayıpları telafi etmeye yönelik Bakanlığınız tarafından yürütülen herhangi bir destek, yatırım veya sanayi geliştirme programı bulunmakta mıdır?”
