Merkez Sur ilçesinin Cevatpaşa Mahallesi’nde yükselen Amida Höyük, bölgenin yönetim merkezi olmasının yanı sıra Diyarbakır’ın "beyni ve kalbi" olarak nitelendiriliyor. Deniz seviyesinden 663 metre yüksekte bulunan ve yaklaşık 20 metrelik bir tepe görünümündeki bu alan, antik çağlardan günümüze kadar uzanan devasa bir hafızayı barındırıyor.
NEOLİTİK ÇAĞ’DAN GÜNÜMÜZE UZANAN MUAZZAM HAFIZA
Amida Höyük üzerinde gerçekleştirilen bilimsel kazılar, kentin yerleşim tarihine dair bilinen tüm ezberleri bozdu. Özellikle 2018 ile 2022 yılları arasında yapılan yoğun çalışmalar sonucunda, bölgedeki ilk yaşam izlerinin Orta Neolitik döneme, yani milattan önce 7000 yılına kadar uzandığı resmen belgelendi.
Bu keşif, Diyarbakır’daki yerleşik hayatın tam 9 bin yıl önce başladığını ve aradan geçen binlerce yıla rağmen bugüne kadar hiç kesintiye uğramadan devam ettiğini kanıtlıyor.
TARİHİN AKIŞINDA İSİMLERİN YOLCULUĞU: AMİDİ, AMEDİ VE AMİD
Antik dünyanın en önemli merkezlerinden biri olan bu yerleşim alanı, tarih boyunca farklı medeniyetler tarafından çeşitli isimlerle anıldı. Roma İmparatorluğu döneminde "Amida", İslami dönemde ise "Amid" adıyla kayıtlara geçen bölge, son yapılan tescil çalışmalarının ardından "Amida Höyük" ismiyle anılmaya başlandı.
Şehrin tarih sahnesindeki ilk isimlendirmelerine ise milattan önce 3500-1550 yılları arasında hüküm süren Hurriler döneminde rastlanıyor. O dönemde Amidi veya Amidu olarak zikredilen kent, bölgenin en stratejik noktası olma özelliğini asırlardır koruyor.
ASUR KAYNAKLARINDAN BİT-ZAMANİ KRALLIĞINA STRATEJİK MERKEZ
Şehrin ismine dair en eski ve net veriler sadece Hurri tabletlerinde değil, aynı zamanda Asur kaynaklarında da sıkça karşımıza çıkıyor. Özellikle milattan önce 900-825 yılları arasında hüküm süren Bit-Zamani Krallığı zamanında da Amidi ismiyle anılan şehir, dönemin süper güçleri arasında paylaşılamayan bir yönetim merkezi olarak dikkat çekiyordu.
Bugün yapılan kazılarla her geçen gün yeni bir katmanı aydınlatılan Amida Höyük, sadece Diyarbakır’ın değil, tüm Mezopotamya’nın en değerli tarih hazinelerinden biri olarak kabul ediliyor.
