Diyarbakır’ın günümüze ulaşan ve kentin önemli simgelerinden biri olan Nebi Cami, merkez Sur ilçesinde yer alan tarihi bir camidir. 15’inci yüzyılda Akkoyunlular döneminde yaptırılmış olan cami halk arasında Peygamber Camii olarak da bilinir.
DİYARBAKIRLI BİR KASAP TARAFINDAN YAPILDI
Yapının kimin tarafından yapıldığı kesin olarak bilinmemekle birlikte, Akkoyunlu eseri olduğu kabul edilmektedir. Minare üzerindeki kitabeye göre bu bölüm, 1530 yılında Diyarbakırlı Kasap Hacı Hüseyin tarafından inşa edilmiştir.
NEDEN CAMİ İSMİ VERİLDİ?
Evliya Çelebi’nin aktardığı bilgilere göre cami, Hanefi ve Şafii cemaatleri için ayrılmış bölümlerin yanı sıra bir medreseye de sahiptir. Minaresinde bulunan ve "Kale’n Nebi (sav) buyurdu" diye başlayan hadisin sıkça yer alması nedeniyle, yapı "Nebi Camii" olarak adlandırılmıştır.
MİNARESİ CADDE İÇİN TAŞINDI
Kaynaklara göre Nebi Cami, ilk yapıldığı dönemlerde çok geniş bir alanı üzerine yapılmıştır. Önceleri Hanefiler ve Şafiiler bölümü diye iki kısımdan oluşuyorken günümüzde caminin bulunduğu bina Şafiilere aittir. I. Dünya Savaşı sırasında Hanefilere ayrılan kısmı kışla olarak kullanılmış ve bu nedenle bu bölümün çinileri ve diğer bölgeleri tahrip olmuştur. 1927'de Hanefilere ait bölüm tamamen çökmüş ve 1955'te bu bölümle minare, belediye tarafından yıktırılarak o sırada genişletilen Gazi Caddesi'ne katılmıştır. Aynı yıl minare, giriş kapısının yanından kaldırılarak bugün olduğu konuma yerleştirilmiş ve cami bugün göründüğü haline getirilmiştir. İlk inşasında şimdiki yerinden daha uzakta olan minarenin taşları sökülerek ve numaralandırılarak günümüzdeki mevcut yerine taşındığı bilinmektedir. 1960'ta ise Vakıflar Genel Müdürlüğünce kalan diğer kısımlar onarılmış ve minare bugünkü yerine yeniden inşa edilmiştir. Ayrıca minareye bitişik, kemerli bir kapısı olan avlusu ile bunun doğu yönünde ufak dükkânlar, kuzey yönünde de bir bölümü günümüzde mevcut olan medresesi vardı.
DİYARBAKIR’IN TEK KUBBELİ CAMİLERİNDEN
Diyarbakır’ın önemli yapılarından biri olan cami, dikdörtgen planlı ve tek kubbeli olarak inşa edilmiştir. Kubbenin üstü kurşun kaplamalı piramidal bir çatı ile örtülüdür. Yapının güney duvarına bitişik olarak inşa edilen Baldekan tarzı türbe, caminin en dikkat çeken mimari öğelerinden biridir.
