Güneş Ve Ay İle İlgili İnançlar
Diyarbakır ve çevresinde Ay ve Güneş ile ilgili
inançların diğerlerine göre fazla olması dikkat çekicidir.
Bu inançlar ayın, güneşin ve yıldızların
kutsal kabul edildiği, geçmişte Diyarbakır ve çevresinde
görülen Mitraizm, Semsilik ve Sin kültü
gibi inançlara dayandırılabilir. Mecusilerin ve Ezidilerin
de ibadetlerinde güneşe döndükleri bilinmektedir.
Mecusiler, güneş doğarken, öğlen tepedeyken,
öğleden sonra, güneş batarken ve gece
olmak üzere bes vakit güneşe, ısığa ya da atese
dönerek dua okur.
Diyarbakır ve çevresinde Ay ile ilgili inançlara
daha çok rastlanmaktadır. Ay tutulması olduğu
zamanlarda şehirde sadece tenekelere vurulurken,
kırsal kesimde çocuklar tenekelere vururken büyükler
arasında silahla gökyüzüne doğru ateş
edenler de bulunurdu. Ay tutulmasının nedeni
olarak, gökteki bir yılanın ayı yutması gösterildiğinden
yılanı korkutmak ve ayı kurtarmak için bu
işlemler yapılırdı. Ay tutulması, başka nedenlere
de bağlanmıştır. Masal tarzında bir anlatımı şu sekildedir:
“Ay erkektir, Güneş kadın. Bu sebepten
Ay geceleri doğar ve gökte dolaşır. Bazen ay
yolunu saşırır ve gökteki devlerden birinin pençesine
düşer. Kurtulmak için - Benim çok askerim vardır,
bak silah atıp beni arıyorlar. Bana bir fenalık yaparsan
seni yasatmazlar.- deyip, Dev'den kurtulmaya
çalışır. Silah seslerini duyan dev de korkusundan
Ay'ı salıverir.” Ay, Dev'den kurtulup özgürlüğüne
kavuşarak yüzünü gösterince Diyarbakırlılar "Ay
gördüm Allah, Amentü billâh. Aylar mübarek, Elhamdülillah"
sözlerini söylerler. Bu tekerlemeden
sonra kısmeti bol, iyi birinin yüzüne bakılırsa
işlerin doğru gideceğine, kötü birinin yüzüne bakılırsa
kötü gideceğine inanılır.
