Din-Mitoloji ilişkisinde Mitolojinin Din Üzerindeki Etkisi-25
Diyarbakır'da Yaygın Mitoslar
Bu bölümde, Diyarbakır’da dini yaşantıyı etkileyen
mevlit ve kaviller incelenecektir. Özellikle
mevlit dini yaşantıyı oldukça etkilemiştir. Anadolu’nun
birçok yerinde olduğu gibi Diyarbakır’da
da yaygın bir uygulama olan mevlit, halk tarafından
algılanma ve uygulanma sekli ile mevlitlerin çoğunda
görülen mitolojik özellikler taşıyan rivayetler
nedeniyle burada bir mitos olarak incelenmiştir.
Burada mevlidin bu tür mitolojik özellikleri incelenecek
ve halkın dini yaşantısındaki etkileri üzerinde
durulacaktır.
Mevlitler
Sözlükte doğmak, doğum tarihi, doğum zamanı
ve doğum yeri anlamlarında kullanılan “mevlid”
sözcüğü, terim olarak genelde Hz Peygamber’in
doğduğu zaman, bu zamanı anmak için yapılan
törenler ve doğduğu esnada veya ondan önce ve
sonra meydana gelmis olduğuna inanılan olayları
anlatan eserler olarak tanımlanmıstır. Mevlid sözcüğü,
ayrıca Hz Peygamber’in dışında herhangi
bir kimsenin doğumu ve doğum yıldönümü münasebetiyle
yapılan anma merasimi, doğumu ve
doğum esnasında meydana gelmiş olayları anlatmak
için de kullanılır. Mevlit okuma ve mevlit merasimi
Kur’an ve hadislerde yer almamasına rağmen,
İslam dünyasında kabul görmüstür. İslam Âlemi’nin
birçok yerinde uygulanmakta olan mevlit ve bu
konu hakkında yazılan eserler (Mevlitler), halk
arasında Hz Peygamber’in hayatını anlatan tarih
kitapları ve siyerlerden daha çok ilgi görmüştür.
Bu bölüme Diyarbakır’da okunan mevlitlerden
ikisi alınmıştır. Bunlar: Süleyman Çelebi’ye ait
Vesiletü’n-Necat ve Molla Bateyî olarak bilinen
Hasan el- Ertûsî’ye ait Mevlidi’n-Nebi adlı eserlerdir.
Bu ikisi dısında baska mevlidler de okunmaktadır.
Fakat bu mevlidler, Mevlidi’n-Nebi esas
alınarak yazıldıkları için burada sadece, “asıl”
olarak itibar edilebilecek Hasan el-Ertûsi’nin Mevlidi’n-
Nebi’si incelenmiştir. Molla Bateyî’nin
yazmıs olduğu Mevlidi’n-Nebi, kendisinden sonra
yörede yazılmış olan hemen hemen bütün mevlitlere
kaynaklık etmiştir. Molla Bateyî’nin mevlidinden
esinlenilerek yazılan mevlitlerde, aynı konular
başka müellifler tarafından işlenmiştir.
