Mezopotamya ve Tarih-6
Bizanslılar bölgeden çıkarıldı
Çok kısa bir sürede Müslümanların hâkimiyetine
geçen bölgeden, VII. yüzyıldan itibaren Bizans
bir daha geri dönmemecesine çıkarılmıştır.
Söz konusu dönemlerde birden fazla toplumun
birlikte yaşadığı bir coğrafya olduğundan dolayı
günümüze ulaşan kaynaklarda da bu çeşitliliği
görmekteyiz. Fakat söz gelimi III. yüzyılda Latince
kaynaklar ağırlıktayken V.- VI. yüzyılda Latince
etkisini kaybedip yerini Grekçe, Süryanice veya
Ermenice kaynaklara bırakmıştır. Şüphesiz bölgeye
hâkim olan siyasi aktörlerin yüzyıllar içinde değişime
uğraması bu durumda en etkili faktördür.
260-340 yılları arasında yaşayan Grek tarihçi,
siyasetçi ve din adamı Eusebius, Filistin doğumludur.
Havariler döneminden imparator Büyük Konstantinus
döneminin sonuna kadar getirdiği “Kilise
Tarihi” adlı eseri, kendinden sonraki kilise tarihi
yazanlara bir örnek teşkil etmiştir. Ayrıca “Konstantinus’un
Hayatı” adlı İmparator Phokas devri
(602-610) eseri de, bu imparatorun hayatını konu
alan başlıca çalışma olmakla beraber, Paganizm’den
Hıristiyanlığa geçiş dönemini son derece canlı biçimde
aktarmaktadır. Grek hukukçu ve kilise tarihçisi
Socrates ise, Eusebius’un Kilise Tarihi adlı
eserini genişleterek 305 yılından 439 yılına kadar
getirmiştir.
Bunların yanında bir yüzyıl sonra yaşayacak
olan diğer müellif Sozomen, Eusebius’un bir diğer
takipçisidir. Kendisine Socrates’in Kilise Tarihini
temel alarak bir eser yazmış, fakat eseri Socrates’den
farklı olarak, Armenia bölgesi ve Sâsâni imparatorluğu
sınırları içinde yayılmakta olan Hristiyanlık
hakkında verdiği bilgilerle öne çıkmıştır.
