Mezopotamya ve tarih-7
Mezopotamya ve tarih-7
Tarihçilerin kaleminden
Bir diğer tarih yazarımız olan Athanasius, 296-
373 yılları arasında yaşamış olup, İskenderiye
patrikliği görevinde bulunmuş ve devrin Arianizm
akımına şiddetli biçimde muhalefet etmiş bir
kişidir. Yazmış olduğu eserde II. Konstantius devrinin
doğu sınırındaki hadiselerine değinmiş, dolayısıyla
buradaki şehirler ve kalelerin durumları
hakkında ipuçları vermiştir. İlk olarak W. Bright’ın
edisyonuyla 1881 yılında İngilizceye tercüme edilmiş,
ardından üzerine çokça araştırma eser yayınlanmıştır.
Dönemin doğuya ilişkin bir başka müellifi ise
aslen Grek olan Libanius’dur. Antiochia
(Antakya)’da doğan ve 314-393 yılları arasında
yaşayan Libanius, ateşli bir pagandır.
Onun mektupları ve söylevleri Konstantius,
Julian ve Jovian dönemlerine ilişkin zengin bilgiler
ihtiva eder. Doğu sınırı hakkında verdiği detaylı
bilgilerden dolayı araştırmacıları onun orduda
görev aldığını düşünmektedirler. Eseri ilk olarak
R. Förster tarafından 1909-27 yılları arasında neşredilmiştir.
Bmölgeye ilişkin bu dönem için zikretmemiz
gereken ilk Süryani müellif Ephrem’dir. 306-373
yılları arasında yaşayan adı geçen şair ve din
âlimi, Nisibis (Nusaybin)’de doğmuş ve 363 yılı
barış anlaşmasıyla burası Sâsânilere terk edilince
Edessa’ya (Urfa) göçmüş, burada da hayattan elini
eteğini çekmiş birisi olarak yaşamına devam
etmiştir. Bölgenin yerlisi olmasından dolayı önem
arz etmektedir ve yazdığı her iki eserde de şahit
olduğu dönemin olaylarını kaleme almıştır.
1957 ile 1963 yılları arasında neşredilen eserinin
Almanca tercümesi bulunmaktadır. IV. yüzyıl Latin
müelliflerinden olan Eutropius ise imparator Julian’ın
Sâsâni seferine iştirak etmiş, Roma tarihinin
özeti hüviyetinde bir eser yazmıştır. 380 yılından
önce yazıldığı tahmin edilen bu eser Romulus döneminden
başlayıp Jovian döneminin sonu ile
biter. Leipzig’de 1979 yılında orijinal dilinde neşredilmiştir
ve Fransızca tercümesi mevcuttur.
Bizans-Sâsâni mücadelesinin erken dönem kaynaklarının
arasında şüphesiz Ammianus Marcellinus
büyük yer tutmaktadır. Grek asıllı olan Ammianus,
Antiochia’da doğmuş, imparatorluğun doğu sınırında
asker olarak görev yapmıştır. Dolayısıyla
buradaki şehirleri, kaleleri ve güzergâhları son
derece iyi bilmektedir. İmparator II. Konstantius
ve Julian dönemindeki seferlere bilfiil iştirak
ederek birçok kuşatmanın ve çatışmanın görgü
tanığı olmuştur. Eserini Latince kaleme alan müellifin
yazmış olduğu tarihin sadece 353-78 yılları
arasını anlattığı kısımları günümüze ulaşabilmiştir.
