Mezopotamya ve tarih-14
Mezopotamya ve tarih-14
Sâsâni tarihini yazan Agathias
Son olarak da Yapılar adını verdiği eserine değinecek
olursak, Iustinianos döneminde imparatorluğun
dört bir yanında inşa edilen veya onarılan
resmi binaları, kaleleri ve şehirleri anlatan eserdir.
Örneğin Sâsâni sınırında yer alan şehirlerin ve
kalelerin fiziki özelliklerinin yanı sıra yol güzergâhlarını
devrin kaynakları arasında yalnızca bu
kaynakta detaylı bir biçimde öğrenebilmekteyiz.
Dolayısıyla bizim açımızdan tartışılmaz derecede
kıymetli bir eserdir. Procopius’un bıraktığı yerden
devam eden bir diğer tarih yazarı
Agathias’dır. 532-580 yılları arasında yaşamış
Grek tarihçi, aynı zamanda hukukçu ve şairdir.
Yazdığı tarihinde 552 ile 558 yılları arasındaki
olayları nakleden Agathias, yukarıda da zikrettiğimiz
biçimde Procopius’un savaşlar tarihi adlı eserinde
kaldığı yerden doğu sınırındaki olayları kaydetmeye
devam etmiştir. Ancak Agathias’ı özel kılan faktör,
eserine ilave olarak Sâsânilerin dinlerini incelediği
bir bölüm ile Sâsâni tarihini ele aldığı bölümü eklemiş
olmasıdır. Bu Sâsâni tarihini yazarken de
İran devletinin resmi yıllıklarını bir şekilde edinip
kendine kaynak olarak kullanmıştır Vı. YüzYılıN sonlarına doğru ilerlediğimizde
bölgeye ilişkin müellifler arasında Konstantinopolisli
bir tarihçi göze çarpmaktadır. Asıl işi
tarihçilikten ziyade saray muhafızlığı olan Menander,
neticede imparatorun huzuruna gelen elçilerle
yapılan görüşmelere şahitlik eden ve devletin
siyasi gündeminde olup bitenlere hâkim bir kimsedir.
Sâsâni elçileri ile yapılan pazarlıklar, İran sarayına
giden Bizans elçileri ve bu dönemde Bizans ile
Türkler’in kurduğu temaslara dair son derece
mühim kayıtlar tutmuştur.
Tıpkı Agathias’ın Procopius’u takibi gibi Menander’de
Agathias’ın kaldığı yerden eserini devam
ettirmeyi tercih etmiş, 558 yılından 582 yılına
kadar geçen olayları kaleme almıştır. Bu tarihlerde
Sâsâni sınırındaki hareketliliğin ne denli fazla
olduğu düşünüldüğünde eseri son derece kritik
bir zaman aralığına ışık tutmaktadır. İngilizce tercümesi
R. C. Blockley tarafından yapılmıştır. Bu
yüzyıl müelliflerinden önemli bir tanesi de Peter
Patrikios’dur. 500 yılında doğup 565 yılında Konstantinopolis’te
ölen diplomat ve yazar, Iustinianos
devrinde imparatoriçe Theodora’nın dikkatini çekmiş,
daha sonra da Iustinianos tarafından 539
yılında magister officiorum görevine getirilmiştir.
Peter Patrikios, Sâsâni hükümdarı I. Hüsrev ile
561-562 yıllarında yapılan barış görüşmelerini
kayıt altına almış ve eseri fragmanlar halinde günümüze
ulaşarak Menander tarafından da alıntılanmıştır.
