Mezopotamya ve tarih-9

Mezopotamya ve tarih-9

Mezopotamya ve tarih-9

 

İlk kez Tiflis’de yayınlandı

V. yüzyıl Ermeni müellifi Moses Khorenatsi’nin

yazdığı eser, bilhassa Ermeni tarihi için büyük

öneme sahip olup, 439 yılına kadar gelen olayları

kapsar. Bölgenin Ermeni bakış açısı ve perspektifi

ile nasıl göründüğü bakımından önem arz

etmektedir. İlk kez 1913’de Tiflis’de neşredilmiş

olup İngilizce tercümesi mevcuttur. Yine bu dönemden

bir başka Ermeni müellifi Lazar ise, Ermenilerin

Tarihi adlı eserinde 451 yılında bölgedeki

Ermenilerin Sâsânilere karşı isyanını konu almıştır.

Bu eser de Moses Khorenatsi gibi ilk olarak 1904

yılında Tiflis’te neşredilmiş, daha sonra İngilizceye

tercüme edilmiştir. V. YüzYIlA dair kaynaklarımızdan bir diğeri

olan Eustathius, Suriye’nin Epiphania kentinde

doğmuştur. Doğum tarihi bilinmese de öldüğü

tarihinin 505 yılı olduğu kesindir. Tarihçi Eustathius,

bir kronik yazarıdır ancak eserinin sadece

birkaç fragmanı günümüze ulaşabilmiştir. Buna

rağmen Eusthatius’un eserinden aşağıda da bahsedeceğimiz

VI. yüzyılın önemli müellifleri Evagrius

ve Malalas’ın geniş alıntılar yapmış olduğunu

bilmekteyiz. Yazdığı kronik antik devirlerde

Truva’nın düşüşünden başlar ve 502-505 yılları

arasında yapılan Bizans-Sâsâni savaşına kadar gelir.

V. yüzyıl sonlarından VI. yüzyıla doğru geçişte

bölgeye ilişkin elimizdeki kaynak çeşitliliği ve

bolluğu bizim için büyük şanstır. Nitekim Güneydoğu

Anadolu’da Bizans-Sâsâni çatışmalarının en

yoğun yaşandığı ve 363 yılından beri sınırların

değişikliğe uğradığı tek dönem bu dönemdir. Bu

devirde Procopius, Agathias, Menander gibi Grek

müelliflerin yanı sıra, bilhassa Süryani tarihçiliği

zirve dönemlerinden birini yaşamış, Efesli İoannes,

Mar Yeşua gibi müelliflerden çok verimli çalışmalar

ortaya çıkmıştır. Bu yüzyılda bölgeye ilişkin bilgiler

veren eserlerden ilk olarak Zachariah’ı zikretmemiz

gerekir.