Türkiye’de buğday üretimi, son yıllarda artan girdi maliyetleri nedeniyle benzeri görülmemiş bir baskı altına girmiştir.

Mazot, gübre, zirai ilaç, tohum ve işçilik kalemlerinde yaşanan sürekli artışlar, üreticinin maliyet yapısını köklü biçimde değiştirmiş; bu durum açıklanacak buğday alım fiyatını yalnızca ekonomik bir veri olmaktan çıkarıp, doğrudan üretimin devam edip etmeyeceğini belirleyen kritik bir unsur haline getirmiştir. Bugün çiftçinin en temel sorusu “kaç liradan alım yapılacak?” değil, “bu şartlarda üretime devam edebilecek miyim?” sorusudur.

Türkiye Ziraat Odaları Birliği (TZOB) verilerine göre 2024 yılı itibarıyla buğday üretim maliyeti kilogram başına 10,87 TL olarak hesaplanmıştır. 2025 yılında bu rakam 11–12 TL bandına yükselmiş, 2026 yılına gelindiğinde ise özellikle gübre ve mazot fiyatlarındaki sert artışlar sonucunda maliyetin 18–20 TL/kg seviyesine ulaştığı değerlendirilmektedir (TZOB, tarım sektörü saha analizleri, 2026). Bu artış yalnızca istatistiksel bir veri değil; çiftçinin günlük hayatında doğrudan hissedilen bir yük haline gelmiştir.

Nitekim gübre fiyatları kısa süre içerisinde ton başına 25.000 TL seviyelerinden 35.000 TL’ye kadar yükselmiş, mazot fiyatlarındaki artış ise ekimden hasada kadar tüm süreçleri doğrudan etkileyerek maliyetlerin temel belirleyicisi olmuştur. Tarımsal girdi enflasyonunun %30 seviyelerine yaklaşması, üreticinin finansal dengesini bozarken; devlet tarafından sağlanan mazot ve gübre desteklerinin sırasıyla yaklaşık %50 ve %25 seviyesinde kalması, maliyet yükünün büyük kısmının hâlâ çiftçinin omuzlarında olduğunu göstermektedir (Tarım ve Orman Bakanlığı destek verileri, 2026).

Bu noktada çiftçinin kaygıları da giderek daha görünür hale gelmektedir. Üretici, artan borç yükü altında yeni sezona nasıl gireceğini, bankalara ve bayilere olan ödemelerini nasıl yapacağını ve en önemlisi zarar ettiği bir üretimi ne kadar daha sürdürebileceğini sorgulamaktadır. Birçok üretici için artık buğday ekimi bir kazanç kapısı olmaktan çıkmış, “zararı en aza indirme” çabasına dönüşmüştür. Bu durum, önümüzdeki dönem için ekim alanlarında daralma riskini de beraberinde getirmektedir.

Öte yandan Toprak Mahsulleri Ofisi’nin (TMO) son dönem satış fiyatlarının ton başına yaklaşık 13.500 TL (13,5 TL/kg) seviyesinde olması, mevcut maliyet yapısı ile karşılaştırıldığında üreticinin çoğu durumda maliyetini dahi karşılayamadığını ortaya koymaktadır. Bu tablo, mevcut fiyat politikasının sürdürülebilir olmadığını açık biçimde göstermektedir.

Yapılan maliyet hesaplamaları dikkate alındığında, ortalama 18–20 TL/kg seviyesine ulaşan üretim maliyetinin üzerine en az %20–25 oranında bir kâr marjı eklenmesi gerekmektedir. Bu, çiftçinin yalnızca geçimini sağlaması için değil; aynı zamanda üretime devam edebilmesi, borçlarını ödeyebilmesi ve bir sonraki sezona hazırlanabilmesi açısından zorunludur. Bu çerçevede 2026 yılı için buğday alım fiyatının en az 23–26 TL/kg aralığında belirlenmesi, ekonomik gerçeklerle uyumlu ve sürdürülebilir bir yaklaşım olacaktır.

Aksi bir senaryoda, yani maliyetin altında veya maliyete çok yakın açıklanacak alım fiyatları, kısa vadede piyasayı dengeleyen bir unsur gibi görünse de orta ve uzun vadede üretimden çekilmeleri hızlandıracak, çiftçinin üretim motivasyonunu zayıflatacak ve ülkeyi daha fazla ithalata bağımlı hale getirecektir. Bu ise yalnızca tarım sektörünü değil, doğrudan gıda arz güvenliğini tehdit eden bir sürecin kapısını aralayacaktır.

Sonuç olarak buğday alım fiyatı, sadece ekonomik bir tercih değil, stratejik bir zorunluluktur. Çiftçinin bugün dile getirdiği kaygılar, yarının üretim krizinin habercisi niteliğindedir. Mevcut veriler ışığında değerlendirildiğinde, 23–26 TL/kg bandının altında kalacak bir fiyatın üreticiyi koruması mümkün görünmemektedir. Bu nedenle alınacak karar, yalnızca bugünün değil, yarının tarımını da belirleyecektir: Ya çiftçi kazanacak ve üretim sürecek, ya da tarlalar sessizliğe bürünecektir.