Bazı insanlar yaşadıkları döneme değil, bir milletin hafızasına iz bırakırlar. Dr. Ehmed Nafîz Beg, Kurd halkının tarihine yalnızca bir doktor olarak değil; diline, kimliğine ve toplumsal varlığına hizmet etmiş bir Kurd yurtseveri olarak yazılmayı hak ediyor.
Tarihin sayfalarında bazı isimler vardır; çok konuşulmaz, yeterince tanıtılmaz, hatta zamanla kendi halkının hafızasında bile arka sıralara itilir. Oysa onların hayatlarına yakından bakıldığında bir milletin hangi şartlarda ayakta kalmaya çalıştığını, hangi fedakârlıklarla geleceğini inşa ettiğini görürüz.
Dr. Ehmed Nafîz Beg de bu isimlerden biridir.
1899 yılında Xarpêt'inde(Elazığ Maden ilçesi) dünyaya gelen Nafîz Beg, varlıklı, dindar ve aydın bir aileden geliyordu. Babası Mela Yusuf'un oğluydu. Tıp eğitimi almak üzere İstanbul'a gitti. Ancak onun hikâyesi, bir üniversite eğitiminin ardından doktorluk mesleğini icra etmekten çok daha fazlasını anlatıyordu.
Çünkü Nafîz Beg, mesleğini yalnızca geçimini sağlamak için değil, halkının yaşamına dokunmak için kullanan bir insandı.
Kurdıstan davasının içinde bir hekim
Dr. Ehmed Nafîz Beg'in hayatındaki az bilinen önemli ayrıntılardan biri, Kurd ulusal hareketiyle olan ilişkisidir.
Amed'de (Diyarbakır) faaliyet gösteren Azadî örgütüyle ilişkili olduğu, Şêx Seîd hareketi sırasında doktor olarak görev yaptığı ve bu süreçte tutuklandığı aktarılmaktadır. 1928 yılında hapisten çıktıktan sonra Suriye'ye geçerek Xoybûn hareketine katılmıştır.
Bu dönemde Kurdistan'ın farklı bölgelerinden gelen aydınlar, siyasetçiler ve toplum önderleri sürgün koşullarında yaşam mücadelesi veriyordu. Sınırlarla birbirinden ayrılmış, kendi dilinde eğitim ve yayın imkânları kısıtlanmış bir halkın aydınları, imkânları ölçüsünde yeni bir toplumsal zemin oluşturmaya çalışıyordu.
Nafîz Beg de bu mücadelenin yalnızca siyasi tarafında bulunmadı. Kardeşi Dr. Nûredîn Zaza ile birlikte Şam'a geçti. Burada doktorluk yaparken Yoksul Kurdlere Yardım Derneği'nin başkanlığını da üstlendi.
İşte onun milliyetçiliğini anlamak için bu ayrıntıya dikkat etmek gerekir: O, Kurd halkına bağlılığını yalnızca sözleriyle değil, ihtiyaç sahibi insanların hayatına dokunarak gösteriyordu.
Kürtçeyi hastanın başucuna taşıyan doktor
Dr. Ehmed Nafîz Beg'i döneminin pek çok aydınından ayıran en önemli özelliklerinden biri de Kürtçeye verdiği değerdir.
15 Mayıs 1932'de Şam'da yayımlanmaya başlayan Hawar dergisi, Kurd dilinin modern yazılı gelişiminde tarihî bir dönüm noktasıydı. Celadet Alî Bedirxan öncülüğünde yürütülen bu yayın mücadelesinde Nafîz Beg de yer aldı.
Ancak onun katkısı edebiyat ve siyaset yazılarıyla sınırlı değildi.
Hawar dergisinin "Doktor Köşesi"nde sağlık üzerine yazılar kaleme aldı, okuyucuların sağlıkla ilgili sorularını cevapladı. Böylece Kürtçenin yalnızca şiir, edebiyat ve günlük konuşma dili olmadığını; sağlık bilgisinin aktarılabildiği, bilimsel konuların anlatılabildiği bir dil olduğunu da gösterdi.
Bugün üzerinde yeterince durmadığımız mesele tam olarak budur.
Bir dilin gelişmesi, yalnızca o dilde şiir yazılmasıyla mümkün değildir. O dilde tıp anlatılmalı, tarım öğretilmeli, hukuk konuşulmalı, matematik yapılmalı, bilim üretilmelidir.
Nafîz Beg, Kürtçeyi hastanın sorusuna cevap veren, sağlık bilgisini halka ulaştıran bir iletişim dili hâline getiren öncü isimlerdendi.
Bir doktorun kendi halkının dilinde sağlık bilgisi üretmesi, basit bir mesleki tercih değildir. Bu, bir milletin kendi diliyle her alanda var olabileceğine duyulan inancın ifadesidir.
Sürgünde de halkını yalnız bırakmadı
1932 yılında Eyndîwer köyünde bir klinik açarak görev yapan Nafîz Beg, burada Kurd halkına sağlık hizmeti sundu. Aynı dönemde bölgede Kurd çocuklarının eğitimi için çalışmalar yürütülüyor, Müküslü Hamza Beg tarafından açılan okulda çocuklara Latin harfleri öğretiliyordu.
Bu tablo bize çok şey anlatıyor.
Bir tarafta çocuklara kendi dillerinde okuma yazma öğretmeye çalışan insanlar, diğer tarafta aynı halkın hastalarını tedavi eden bir doktor...
Yani bir milletin geleceği için hem eğitim hem sağlık hem de dil alanında emek veren bir kuşak.
1940 yılında Qamişlo'da (Kamışlı) bir klinik açtı. Haftanın belirli günlerinde Amûdê'ye (Amude) giderek hastalarıyla ilgilendi. Bu çabası, Cegerxwîn ve Ehmed Namî gibi Kurd şairlerinin şiirlerine de konu oldu.
Cegerxwîn, 1932 yılında Hawar dergisinde yayımlanan şiirinde Nafîz Beg'e şu dizelerle değiniyordu:
"Ji Nafiz beg bipirse ey begê min,
Derman çiye ji bo derdê dilê min?
Birîndare ji ber daxa welate,
Gelo derman heye jêre li ba te?"
Bu dizeler, Nafîz Beg'in yalnızca bir hekim olarak değil, Kürt aydınları arasında sevilen ve saygı duyulan bir şahsiyet olarak da yer edindiğini gösteriyor.
Düşünün; Kurdîstan'dan uzakta, sürgün koşullarında yaşayan bir doktor, kendi halkının hastalarını tedavi etmek için şehir şehir dolaşıyor. Bir taraftan mesleğini sürdürüyor, diğer taraftan toplumsal dayanışmanın içinde yer alıyor.
İşte yurtseverlik bazen tam olarak budur.
Kurd milliyetçiliği yalnızca bir fikir değil, sorumluluktur
Bugün Kurd milliyetçiliği üzerine çok şey konuşuluyor. Kimileri milliyetçiliği yalnızca siyasi söylemlerden, kimileri sloganlardan, kimileri de sembollerden ibaret görüyor.
Oysa bir milletin milliyetçiliği, kendi halkının geleceği için ne ürettiğiyle de ölçülür.
Kürtçe bir kitap yazmak, bir çocuğa kendi dilini öğretmek, bir hastayı tedavi etmek, Kürt toplumunun bilimsel ve kültürel gelişimine katkı sunmak da millî mücadelenin parçalarıdır.
Dr. Ehmed Nafîz Beg'in hayatı bize bunu hatırlatıyor.
Kurd halkının tarih boyunca yaşadığı parçalanmışlık, sürgünler ve siyasi baskılar karşısında dilini ve kimliğini korumaya çalışan aydınların mücadelesi, bugünün kuşakları için önemli bir mirastır.
Bu mirasa sahip çıkmak, geçmişte yaşamış isimleri yalnızca anmakla değil, onların temsil ettiği çalışma ahlakını ve toplumsal sorumluluğu bugüne taşımakla mümkündür.
Kurdıstan'ın geleceğini düşünen her kuşak, geçmişte kendi halkı için emek vermiş bu aydınları tanımak ve onların bıraktığı mirası geliştirmek zorundadır.
Bir millet, kendisine hizmet edenleri unutmamalıdır
Dr. Ehmed Nafîz Beg, 1968 yılında Beyrut'ta (Beyrût) hayatını kaybetti. Vasiyeti üzerine Qamişlo yakınlarındaki Dûgirê köyüne defnedildi.
Ardında yalnızca bir doktorluk geçmişi değil; Kurd halkına hizmetle geçmiş bir ömür bıraktı.
Bugün onun adını kaç Kurd genci biliyor? Kaç kişi Hawar'daki sağlık yazılarından haberdar? Kaç kişi onun yoksul Kurdler için yürüttüğü dayanışma çalışmalarını tanıyor?
Bu soruların cevabı, aslında kendi tarihimizle kurduğumuz ilişkinin de bir göstergesidir.
Kurd halkı kendi aydınlarını, bilim insanlarını, öğretmenlerini, doktorlarını, yazarlarını ve emekçilerini tanımalı; onların hayatlarını araştırmalı ve gelecek kuşaklara aktarmalıdır.
Çünkü bir millet yalnızca yaşadığı acılarla değil, yetiştirdiği değerlerle de tarihe iz bırakır.
Nafîz Beg'in hayatından çıkarılacak en önemli ders şudur: Bir milletin geleceğini inşa etmek isteyen insan, önce o milletin diline, insanına ve yaşamına sahip çıkmalıdır.
Kürtçe konuşmak bir kimlik ifadesidir; Kürtçe bilim üretmek ise o kimliğin geleceğine yapılan yatırımdır.
Dr. Ehmed Nafîz Beg, bu gerçeği hayatıyla anlatan isimlerden biridir.
Onu tanımak, yalnızca bir doktoru tanımak değildir. Kendi dilinde eğitim, kendi toplumuna hizmet ve kendi kimliğiyle var olma mücadelesinin bir parçasını tanımaktır.
Bir millet, kendisine emek veren evlatlarını unutursa yalnızca geçmişini değil, geleceğini de eksik bırakır.
